ኣርትራይተስ ኣብ መላእ ዓለም ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት ዘጥቅዕ ስፍሕ ዝበለ ሕማም ኮይኑ፡ ኣብ መላግቦታት ቃንዛ፡ ምትራርን ምንቅስቓስ ምንቅስቓስን የስዕብ። ምስ ሕማም ኣርትራይተስ ዝነብሩ ውልቀሰባት፡ ምልክታቶም ንምምሕዳር ውጽኢታዊ መገድታት ምርካብ ንጡፍን ዕግበት ዘለዎን ህይወት ንምዕቃብ ወሳኒ እዩ። ኣብ ዝሓለፈ ዓመታት ኣቓልቦ ዝረኸበ ሓደ ክኸውን ዝኽእል ፍታሕ፡ ስፖርታዊ ፋስ ምጥቃም እዩ። ከም ኣቕራቢ ስፖርታዊ ፋንዴጅ መጠን፡ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ሰባት ዝምችኡ ስፖርታዊ ባንዴጃታት ኣለዉ ድዮም ዝብል ሕቶ ብዙሕ ግዜ ይቐርበልኒ። ኣብዚ ጽሑፍ ብሎግ፡ ነዛ ሕቶ ብዝርዝር ክድህስሳ እየ፡ ረብሓታት ስፖርታዊ ፋስ ንሕሙማት ኣርትራይተስ ክምርምርን ኣብ ዕዳጋ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ክዛረብን እየ።
ረብሓታት ስፖርት ባንዴጅ ንሕማም ኣርትራይተስ
ስፖርታዊ ፋስ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ሓያሎ ክኾኑ ዝኽእሉ ረብሓታት ይህቡ። ቀዳማይ፡ ነቶም ዝተጎድኡ መላግቦታት ደገፍ ክህቡ ይኽእሉ፡ እዚ ድማ ቃንዛን ዘይምቾትን ንምንካይ ይሕግዙ። ስፖርታዊ ፋስ ኣብ መላግቦ ልኡም ጸቕጢ ብምግባር፡ ንዕኡ ንምርግጋእን ካብ መጠን ንላዕሊ ምንቅስቓስ ንምክልኻልን ክሕግዙ ይኽእሉ፡ እዚ ድማ ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ ከጋድድ ይኽእል። እዚ ደገፍ እዚ ብፍላይ ኣብ እዋን ኣካላዊ ምንቅስቓስ፡ ከም ምጉዓዝ፡ ጉያ ወይ ስፖርት ምጽዋት፡ መላግቦታት ዝያዳ ጸቕጢ ኣብ ዝገጥመሉ እዋን ጠቓሚ ክኸውን ይኽእል።
ካልኣይ፡ ስፖርታዊ ፋስ ኣብቲ ዝተጎድአ ቦታ ዑደት ደም ንምምሕያሽ ክሕግዝ ይኽእል። እቲ ብፋስ ዝገብሮ ጸቕጢ ንዋሕዚ ደም ከነቓቕሕ ይኽእል፡ እዚ ድማ ኦክስጅንን መኣዛታትን ናብ መላግቦ ንምብጻሕ ክሕግዝ ይኽእል፡ እዚ ድማ ንሕውየት ከደንፍዕን ነድሪ ከጉድልን ይኽእል። ምምሕያሽ ዑደት ደም ካብ መላግቦ ንጐሓፍ ንምውጻእ እውን ክሕግዝ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ንቃንዛን ሕበጥን ኣበርክቶ ክገብር ይኽእል።
ስፖርታዊ ፋስ ካብ ምሃብን ምምሕያሽ ዑደት ደምን ብተወሳኺ፡ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ናይ ውሕስነትን ርእሰ ተኣማንነትን ስምዒት ንምሃብ እውን ክሕግዝ ይኽእል። መላግቦታቶም ከም ዝድገፍ ምፍላጥ፡ ብኻልእ ኣገባብ ብሰንኪ ፍርሒ ቃንዛ ወይ መጉዳእቲ ክድሕንዎ ዝኽእሉ ኣካላዊ ምንቅስቓሳት ንኽዋፈሩ ርእሰ ተኣማንነት ክህቦም ይኽእል። እዚ ድማ ኣብ ሓፈሻዊ ጽሬት ህይወቶም ኣወንታዊ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል እዩ፣ ምኽንያቱ ስሩዕ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንምዕቃብ ጥዕና መላግቦን ንሓደጋ ተወሳኺ ጸገማት ንምንካይን ኣገዳሲ እዩ።
ዓይነታት ስፖርት ባንዴጅ ንሕማም ኣርትራይተስ
ኣብ ዕዳጋ ዝርከቡ ዝተፈላለዩ ዓይነታት ስፖርታዊ ባንዴጃታት ኣለዉ፡ ነፍሲ ወከፎም ድማ ናይ ገዛእ ርእሶም ፍሉይ ባህርያትን ረብሓታትን ኣለዎም። ገለ ካብቶም ልሙዳት ዓይነታት ስፖርት ፋስ ንሕማም ኣርትራይተስ፤
- ኤላስቲክ ባንዴጃታት፤ኤላስቲክ ፋስ ሓደ ካብቶም ንሕማም ኣርትራይተስ ዝውዕሉ ስፖርታዊ ፋስ ሓደ እዩ። ካብ ዝዝርጋሕ ንብረት ዝተሰርሑ ኮይኖም ኣብ ዙርያ እቲ መላግቦ ተጠቕሊሎም ደገፍን ምጽቃጥን ክህቡ ይኽእሉ። ኤላስቲክ ፋስ ብዝተፈላለየ ስፍሓትን ንውሓትን ስለዘሎ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መላግቦታት፡ ከም ብርኪ፡ ቁርጭምጭሚት፡ መንኵብን ብርኪን ክትጥቀመሉ የኽእለካ። ብተወሳኺ ብተዛማዲ ርካሽን ንኣጠቓቕማ ቀለልትን ብምዃኖም ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ህቡብ ምርጫ ይገብሮም።
- ኒዮፕሪን ባንዴጅስ፤ኒዮፕሪን ፋስ ካልእ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ህቡብ ኣማራጺ እዩ። ካብ ብሉጽ ደገፍን ምጽቃጥን ዝህብ ስነ-ጥበባዊ ጎማ ዝተሰርሑ እዮም። ኒዮፕሪን ፋስ ብሙቐት ናይ ምዕቃብ ዓቕሙ እውን ይፍለጥ፣ እዚ ድማ ንዝቖሰለ መላግቦታት ንምህዳእን ቃንዛን ነድሪን ንምንካይን ክሕግዝ ይኽእል። ዝተፈላለየ ዓቐንን ቅዲን ዘለዎም ኮይኖም፡ ስሊቭን መጠቕለልን ሓዊሱ፡ ኣብ እዋን ኣካላዊ ምንቅስቓስ ወይ ምሉእ መዓልቲ ንቐጻሊ ደገፍ ክኽደኑ ይኽእሉ።
- ተጣባቒ ባንዴጃታት፤ተጣባቒ ፋስ ንፍሉይ መላግቦ ምድጋፍ ዘድልዮም ሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ምቹእ ኣማራጺ እዩ። ካብ ተዓጻጻፊ ንብረት ዝተሰርሑ ኮይኖም ብዓቐን ቆሪጽካ ብቐጥታ ኣብ ቆርበት ምልካይ ይከኣል። መጣበቒ ፋስ ብዝተፈላለየ ቅርጽን ዓቐንን ዝርከብ ኮይኑ፡ ስትሪፕ፡ ፓችን መጠቕለልን ሓዊሱ፡ ኣብ ዝተፈላለየ መላግቦታት፡ ከም ኣጻብዕቲ፡ ጫፍን ኢድን ክውዕል ይኽእል። ንምእላይ እውን ቀለልቲ ስለዝኾኑ ከም ኣድላይነቱ ክትክእዎ ይኽእሉ እዮም።
- ናይ ምጽቃጥ ስሊቭስ፤ምጽቃጥ ስሊቭ ንኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ንዝዓበዩ መላግቦታት ከም ብርኪ ወይ ብርኪ ደገፍ ዘድልዮም ህቡብ ምርጫ እዩ። ካብቲ ንመላግቦ ልኡም ምጽቃጥን ደገፍን ዝህብ ዝዝርጋሕ ንብረት ዝተሰርሑ እዮም። ናይ ምጽቃጥ ስሊቭ ብዝተፈላለየ ዓቐንን ቅዲን ይርከቡ፣ ምሉእ-ንውሓት ዘለዎም ስሊቭን ፍርቂ{3}}ስሊቭን ሓዊሱ፣ ኣብ እዋን ኣካላዊ ምንቅስቓስ ወይ ንቐጻሊ ደገፍ ምሉእ መዓልቲ ክኽደኑ ይኽእሉ።
ንሕማም ኣርትራይተስ ዝኸውን ትኽክለኛ ስፖርት ባንዴጅ ምምራጽ
ንሕማም ኣርትራይተስ ዝኸውን ስፖርታዊ ፋስ ክትመርጽ ከለኻ፡ ዓይነትን ብርታዐን ሕማም ኣርትራይተስካ፡ ደገፍ ዘድልዮ መላግቦን ውልቃዊ ምርጫታትካን ሓዊስካ ሓያሎ ረቛሒታት ኣብ ግምት ምእታው ኣገዳሲ እዩ። ገለ ምኽርታት ንጠለባትካ ዝምጥን ስፖርታዊ ፋስ ክትመርጽ ዝሕግዙኻ እዞም ዝስዕቡ እዮም፤
- ምስ በዓል ሞያ ክንክን ጥዕና ተወከስ፤ቅድሚ ንሕማም ኣርትራይተስ ዝኸውን ስፖርታዊ ፋስ ምጥቃምካ፡ ምስ በዓል ሞያ ክንክን ጥዕና፡ ከም ሓኪም፡ ኣካላዊ ፍወሳ ወይ ሞያዊ ፍወሳ ምምኽኻር ኣገዳሲ እዩ። ዓይነትን ብርታዐን ሕማም ኣርትራይተስካ ንምፍላጥ ክሕግዙኻን ንዘድልየካ ዝምጥን ስፖርታዊ ፋስ ክመኽሩኻን ይኽእሉ።
- ነቲ ሓባራዊ ንርአ፤ዝተፈላለዩ መላግቦታት ዝተፈላለየ ዓይነት ደገፍ የድልዮም። ንኣብነት፡ መላግቦ ብርኪ ካብ መላግቦ ኢድ ዝተፈልየ ዓይነት ስፖርታዊ ፋስ ከድልዮ ይኽእል። ስፖርታዊ ፋስ ክትመርጽ ከለኻ፡ ነቲ ደገፍ ዘድልዮ መላግቦ ኣብ ግምት ምእታውን ብፍሉይ ንእቲ መላግቦ ዝተዳለወ ፋስ ምምራጽን ኣገዳሲ እዩ።
- ትኽክለኛ ዓቐን ምረጽ፤ብግቡእ ዝሰማማዕ ስፖርታዊ ፋስ ምምራጽ ኣገዳሲ እዩ። ኣዝዩ ጽኑዕ ፋስ ንዋሕዚ ደም ክድርትን ዘይምቾት ከስዕብን ይኽእል እዩ፣ ኣዝዩ ልሕሉሕ ፋስ ግን እኹል ደገፍ ክህብ ኣይክእልን እዩ። ስፖርታዊ ፋስ ኣብ እትመርጸሉ እዋን፡ ነቲ መላግቦ ምዕቃንን ዝምጥን ዓቐን ዘለዎ ፋስ ምምራጽን ኣገዳሲ እዩ።
- ነቲ ንዋት እስከ ንርአ፤ዝተፈላለዩ ስፖርታዊ ፋስ ካብ ዝተፈላለየ ንብረት ዝስራሕ ኮይኑ፡ ነፍሲ ወከፎም ናይ ገዛእ ርእሶም ፍሉይ ባህርያትን ረብሓታትን ኣለዎም። ስፖርታዊ ፋስ ክትመርጽ ከለኻ፡ ነቲ ንብረት ኣብ ግምት ምእታውን ንኽትክደኖ ምቹእን ዘድልየካ ደገፍን ምጽቃጥን ዝህብን ፋስ ምምራጽን ኣገዳሲ እዩ።
- ሪኢቶታት ኣንብብ፤ቅድሚ ናይ ስፖርት ባንዴጅ ምግዛእካ፡ ካብ ካልኦት ተጠቀምቲ ዝመጽእ ሪኢቶታት ምንባብ ጽቡቕ ሓሳብ እዩ። እዚ ድማ ብዛዕባ ጽሬትን ውጽኢታውነትን ናይቲ ፋስ ሓሳብ ክትረክብን ብግቡእ ዝተሰነየ ውሳነ ክትወስድን ክሕግዘካ ይኽእል።
መደምደምታ
ኣብ መደምደምታ፡ ስፖርታዊ ፋስ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ምልክታቶም ንምምሕዳርን ጽሬት ህይወቶም ንምምሕያሽን ጠቓሚ መሳርሒ ክኸውን ይኽእል። ስፖርታዊ ፋስ ደገፍ ብምሃብ፡ ዑደት ደም ብምምሕያሽን ናይ ውሕስነት ስምዒት ብምሃብን፡ ንሕማም ኣርትራይተስ ዘለዎም ውልቀሰባት ኣብ ኣካላዊ ምንቅስቓስ ንኽዋፈሩን ቃንዛን ዘይምቾትን ንኽንክዩን ክሕግዞም ይኽእል። ንሕማም ኣርትራይተስ ዝኸውን ስፖርታዊ ፋስ ክትመርጽ ከለኻ፡ ዓይነትን ጽንኩርነትን ሕማም ኣርትራይተስካ፡ ደገፍ ዘድልዮ መላግቦን ውልቃዊ ምርጫታትካን ኣብ ግምት ምእታው ኣገዳሲ እዩ። ትኽክለኛ ስፖርታዊ ፋስ ብምምራጽን ብትኽክል ብምጥቃምን፡ ረብሓታት ስፖርታዊ ፋስ ንኣርትራይተስ ክትፈልጥን ሓፈሻዊ ጥዕና መላግቦኻ ከተመሓይሽን ትኽእል።
ብዛዕባ ስፖርታዊ ፋስ ንኣርትራይተስና ዝያዳ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ ወይ ድማ ብዛዕባ ፍሉይ ድሌታትኩም ክትዛተዩ ምስ እትደልዩ፡ በጃኹም ናጻ...ርኸቡና።. ናይ ክኢላታት ጉጅለና ዝኾነ ሕቶታትኩም ክምልሱን ንዘድልየኩም ዝምጥን ስፖርታዊ ፋስ ንምርካብ ክሕግዘኩምን ድሉው እዩ። ካባኹም ክንሰምዕን ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስኩም ኣብ ምምሕዳር ክንሕግዘኩምን ብሃንቀውታ ንጽበ።
መወከሲታት
- ኣሜሪካዊ ኮሌጅ ረውማቶሎጂ። (2021) ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ። መሰረታዊ ነገራት ኣርትራይተስ. ካብ ዝተረኽበhttps://www.rheumatology.org/I-ኣነ-ኣ/ሕሙም-ኣላዪ/ሕማማት-ኩነታት/ኣርትራይተስ-መሰረታዊ ነገራት
- ማዮ ክሊኒክ። (2021) ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ። ሕማም ኣርትራይተስ። ካብ ዝተረኽበhttps://www.mayoclinic.org/diseases-ኩነታት/ኣርትራይተስ/ምልክታት-ጠንቂ/syc-20350772
- WebMD. (2021) ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ። ሕክምና ኣርትራይተስ. ካብ ዝተረኽበhttps://www.webmd.com/ሕማም ኣርትራይተስ/ነባሪ.htm
