እሂ ኣብኡ ብጾት ሓረስቶትን ኣፍቀርቲ ጀርዲንን! ከም ኣቕራቢ ረሳሕ ፈሳሲ መጠን፡ ብዙሕ ግዜ እዞም ፍርያት ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ንኽጥቀሙ ዝምችኡ ድዮም ዝብል ሕቶ ይመጸኒ። ዓባይ ሕቶ እያ፡ ዝርዝር መልሲ ድማ ዝግብኣ እያ። ስለዚ፡ ትኽ ኢልና ንጥሕል እሞ፡ ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ረሳሕ ፈሳሲ ምጥቃም ውሽጣውን ደጋውን ንመርምር።
መጀመርታ ንመጥባሕቲ እንታይ ምዃኖም ንርዳእ። ብቐሊል ኣዘራርባ፡ ረሳሕ ፈሳሲ ንውጥረት ገጽ ማይ ዝቕንሱ ንጥረ ነገራት እዮም። እዚ ድማ ማይ ብዝያዳ ብማዕረ ክዝርጋሕን ናብ ሓመድ ብዝያዳ ውጽኢታዊ መንገዲ ክኣቱን የኽእሎ። ኣብ ናይ ሕርሻ ኩነታት እዚ ማለት ተኽልታት ማይን መኣዛታትን ብቐሊሉ ክረኽቡ ስለዝኽእሉ ዝሓሸ ዕብየትን ጥዑይ ኣእካልን የስዕብ።
ሕጂ ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ክመጽእ ከሎ፡ እንታይ ክውዕል ከም ዝኽእልን ዘይክጥቀመሉን ዝምልከት ጽኑዕ ሕግታትን ስርዓታትን ኣሎ። ኦርጋኒክ ሕርሻ ኩሉ ምስ ተፈጥሮ ተሰማሚዕካ ምስራሕ፡ ስነ-ጥበባዊ ኬሚካላት ምውጋድን ሚዛን ስነ-ህይወት ምድንፋዕን እዩ። ስለዚ፡ እቲ ዓቢ ሕቶ፡ ረሳሕ ፈሳሲ ኣብዚ ኦርጋኒክ ማዕቀፍ ይሰማምዑ ድዮም?
እቲ መልሲ፡ ይምርኮስ እዩ። ዝተፈላለዩ ዓይነታት ረሳሕ ፈሳሲ ኣለዉ፣ ኩሎም ድማ ንኦርጋኒክ ሕርሻ ዝምችኡ ኣይኮኑን። ገለ ገለ ረሳሕ ፈሳሲ ካብ ስነ-ጥበባዊ ኬሚካላት ዝስራሕ ኮይኑ፡ ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ no-go እዩ። እዞም ስነ-ጥበባዊ ረሳሕ ፈሳሲ መብዛሕትኡ ግዜ ካብ ፍርያት ነዳዲ ዝመጹ ኮይኖም ኣብ ከባቢ ኣሉታዊ ጽልዋ ከሕድሩ ይኽእሉ።
ይኹን እምበር ኣብ ዕዳጋ ዝርከቡ ተፈጥሮኣውን ኦርጋኒካውን ረሳሕ ፈሳሲታት እውን ኣለዉ። እዚኦም ብተለምዶ ካብ ተኽሊ-መሰረት ዝገበሩ ወይ ብባዮሎጂ ዝበላሸዉ ንብረታት ዝተሰርሑ እዮም። ንኣብነት ገለ ገለ ረሳሕ ፈሳሲ ካብ ተፈጥሮኣዊ ዘይቲ ወይ ካብ ተኽሊ ቅብኣት ዝመጹ እዮም። እዞም ተፈጥሮኣዊ ረሳሕ ፈሳሲታት ንኣከባቢ ናይ ምጉዳእ ተኽእሎኦም ትሑት ስለዝኾነን ብተፈጥሮኣዊ መንገዲ ኣብ ሓመድ ክበታተኑ ስለዝኽእሉን ምስ መትከላት ኦርጋኒክ ሕርሻ ዝያዳ ዝሰማምዑ እዮም።
ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ርስሓት ዝህቡ መሳርሒታት ምጥቃም ሓደ ካብቲ ቀንዲ ረብሓታት ምምሕያሽ ውሕስና ማይ እዩ። ኣብ ብዙሓት ዞባታት ማይ ክቡር ሃብቲ ስለዝኾነ፡ ንነፍሲ ወከፍ ነጠብጣብ ብዝበለጸ ምጥቃም ወሳኒ እዩ። ረሳሕ ፈሳሲ ማይ ናብ ሓመድ ብዕምቆት ንኽኣቱ ይሕግዙ፣ እዚ ድማ ንዋሕዚ ማይን ምትናንን ይንክዮ። እዚ ማለት ውሑድ ማይ ይባኽን፣ ተኽልታት ኣብ እዋን ደረቕ እዋን እውን እንተኾነ ዘድልዮም ርስሓት ክረኽቡ ይኽእሉ።
ካልእ ብልጫ ድማ ዝሓሸ ምውሳድ መኣዛታት እዩ። ማይ ብቐሊሉ ብሓመድ ክሓልፍ ኣብ ዝኽእለሉ እዋን፡ ምስኡ መኣዛታት ክስከም ይኽእል። እዚ ድማ ተኽልታት ኣገደስቲ ማዕድናትን ቪታሚናትን ብዝበለጸ ንኽወስዱ ይሕግዞም፡ እዚ ድማ ዝሓየለን ዝያዳ ኣፍራዪን ዝራእቲ የስዕብ። ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ፡ ትኹረት ኣብ ምህናጽ ጥዑይ ሓመድን ምድንፋዕ ተፈጥሮኣዊ ዕብየትን፡ እዚ ናይ ብሓቂ ጸወታ-ቀያሪ ክኸውን ይኽእል።
ግን ኩሉ ጸሓይን ቀስተ ደመናን ኣይኮነን። ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ረሳሕ ፈሳሲ ምጥቃም ገለ ክህልዉ ዝኽእሉ ጉድለታት ኣለዉ። ሓደ ስክፍታ ኣብ ልዕሊ ንኣሽቱ ፍጥረታት ሓመድ ዝህልዎ ጽልዋ እዩ። ገለ ረሳሕ ፈሳሲ፡ ዋላ እውን ተፈጥሮኣዊ፡ ነቲ ረቂቕ ሚዛን ባክተርያ፡ ፋንጋስን ካልኦት ኣብ ሓመድ ዝርከቡ ንኣሽቱ ፍጥረታትን ክጸልዉ ይኽእሉ። እዞም ንኣሽቱ ፍጥረታት ኣብ ጥዕና ሓመድን ዑደት መኣዛታትን ወሳኒ ተራ ስለዘለዎም ዝኾነ ይኹን ምዝንባዕ ንነዊሕ-ዘሎ ሳዕቤን ክህልዎ ይኽእል።
ካልእ ጉዳይ ድማ ተረፍ መረፍ ክእከብ ዝኽእል ተኽእሎ እዩ። ምስ ግዜ፡ ተደጋጋሚ ምጥቃም ረሳሕ ፈሳሲ ኣብ ሓመድ ኬሚካላት ወይ ንጥረ ነገራት ክእከብ ይኽእል። እዚ ድማ ንጽሬት ሓመድን ጥዕና ኣእካልን ክጸልዎ ይኽእል እዩ። ረሳሕ ፈሳሲ ብመጠኑ ምጥቃምን ውሑስን ብህይወት ዝበላሾን ምዃኑ ዝፍለጥ ፍርያት ምምራጽን ኣገዳሲ እዩ።
ስለዚ፡ ሓደ ረሳሕ ፈሳሲ ንኦርጋኒክ ሕርሻ ዝምችእ እንተኾይኑ ብኸመይ ትፈልጥ? እቲ ቀዳማይ ስጉምቲ ኦርጋኒክ ዝተረጋገጸ ፍርያት ምድላይ እዩ። ኦርጋኒክ ምስክር ወረቐት ዝህባ ሓያሎ ትካላት ኣለዋ፡ ከም ኣብ ኣመሪካ ዝርከብ USDA Organic ዝብል ምልክት። እዞም ምስክር ወረቐት እዚኦም እቲ ፍርያት ጽኑዕ ደረጃታት ከምዘማልእን ካብ ስነ-ጥበባዊ ኬሚካላት ነጻ ምዃኑን የረጋግጹ።
ብዛዕባ ቀመማት ናይቲ ረሳሕ ፈሳሲ እውን ገለ መጽናዕቲ ክትገብሩ ትኽእሉ ኢኹም። ካብ ተፈጥሮኣውን ተሓዳስን ሃፍቲ ዝተሰርሑ ፍርያት ድለዩ። ኣብቲ ምልክት ዝኾነ መጠንቀቕታ ወይ ገደብ እንተሃልዩ መርምሩ፣ መምርሒታት ኣፍራዪ ብጥንቃቐ ምኽታል ድማ ኣረጋግጽ።
ኣብ ትካልና ብፍሉይ ንኦርጋኒክ ሕርሻ ዝተዳለዉ ዝተፈላለዩ ረሳሕ ፈሳሲታት ነቕርብ። ፍርያትና ካብ ተፈጥሮኣዊ ቀመማት ዝተሰርሐ ኮይኑ ብኦርጋኒክ ዝተረጋገፀ እዩ። ንኣከባቢ ውሑሳት ምዃኖምን ርስሓት ሓመድን ዕብየት ተኽልን ኣብ ምምሕያሽ ውጽኢታዊ ምዃኖም ንምርግጋጽ ሰፊሕ ፈተነታት ጌርና ኣለና።
ሕጂ’ውን ንኦርጋኒክ ሕርሻኻ ረሳሕ ፈሳሲ ምቹኣት ምዃኖም ርግጸኛ እንተዘይኮንካ፡ ኩሉ ግዜ ንእሽቶ-ፈተነ ክትገብር ትኽእል ኢኻ። ነቲ ረሳሕ ፈሳሲ ኣብ ንእሽቶ ቦታ ናይ ግራትካ ምልካይን ውጽኢቱ ምክትታልን። ኣብቲ ዝተሓከመ ከባቢ ዝርከቡ ተኽልታት ዕብየትን ጥዕናን ምስቶም ኣብ ዘይተሓከመ ከባቢ ዘለዉ ተኽልታት ኣነፃፅር። እዚ ድማ እቲ ረሳሕ ፈሳሲ ኣብቲ ፍሉይ ሓመድካን ኩነታት ክሊማኻን ከመይ ከም ዝሰርሕ ዝሓሸ ሓሳብ ክህበካ እዩ።
ኣብ መደምደምታ፡ ረሳሕ ፈሳሲ ኣብ ኦርጋኒክ ሕርሻ ክቡር መሳርሒ ክኸውን ይኽእል እዩ፡ እንተኾነ ግን ትኽክለኛ ፍርያት ምምራጽ ኣገዳሲ እዩ። ተፈጥሮኣውን ኦርጋኒካውን ረሳሕ ፈሳሲ ንብቕዓት ማይን ምውሳድ መኣዛታትን ንምምሕያሽ ክሕግዙ ይኽእሉ እዮም፣ እንተኾነ ግን ኣብ ጥዕና ሓመድ ዝኾነ ኣሉታዊ ጽልዋ ንኸይፍጠር ብጥንቃቐ ክጥቀሙ ኣለዎም። ብዛዕባ ረሳሕ ፈሳሲታትና ዝያዳ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ ወይ ዝኾነ ሕቶ ምስ ዝህልወኩም፡ ናጻ ክትረኽቡና ትኽእሉ ኢኹም። ንሕርሻኹም ዝበለጸ ውሳነታት ክትወስዱ ክንሕግዘኩም ኢና ኣብዚ ዘለና።
ከምኡ’ውን ብዛዕባ ፈተነን ምርግጋጽ ጽሬትን ፍርያትና ዝያዳ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ፡ ክትዕዘቡ ትኽእሉ ኢኹም።4-ፈተነታትdfgsdfg. እዚ ገጽ እዚ ብዛዕባ እቲ ንኣድማዕነትን ድሕነትን ናይቶም ረሳሕ ፈሳሲታትና ንምርግጋጽ እንጥቀመሉ ጽኑዕ መስርሕ መርመራ ዝርዝር ሓበሬታ ይህብ።
ስለዚ፡ ኣፈጻጽማ ናይቲ ኦርጋኒክ ሕርሻኹም ብዝለዓለ-ጽሬት ዘለዎም ረሳሕ ፈሳሲታት ከተዕብዩ ትደልዩ እንተኾይንኩም ክትራኸቡ ድሕር ኣይትበሉ። ብዛዕባ ድሌታትኩም ክንዛተየሉን ንዓኹም ፍጹም ፍታሕ ክንረኽበኩምን ሃንቀውታ ኣለና። ጥዑይ፣ ዘላቒ ዝራእቲ ንምብቋል ሓቢርና ንሰርሕ!
መወከሲታት
- ስሚዝ፡ ጀይ (2020)። ኦርጋኒክ ሕርሻ፡ መትከላትን ኣሰራርሓታትን። ሕትመታት ሓምላይ መሬት።
- ጆንሰን፡ ኤ (2019)። ጽልዋ ረሳሕ ፈሳሲ ኣብ ጥዕና ሓመድ። ጆርናል ዘላቒ ሕርሻ , 35(2), 123-135.
- ኢንስቲትዩት ሪቪው ኦርጋኒክ ማተርያላት (OMRI)። (2021) ዝብል ጽሑፍ ኣቕሪቡ። ዝርዝር ፍርያት OMRI። ካብ [ወግዓዊ መርበብ ሓበሬታ OMRI] ዝተረኽበ።
