ኣርትራይተስ ኣብ መንኵብ ልሙድን መብዛሕትኡ ግዜ ድማ ኣድካሚን ኩነታት ኮይኑ ኣብ መላእ ዓለም ብሚልዮናት ዝቑጸሩ ሰባት የጥቅዕ። ኣብ መላግቦ መንኵብ ብነድሪ፡ ቃንዛን ምትራርን ዝልለ ኮይኑ፡ ንጽሬት ህይወት ሓደ ሰብ ብዓቢኡ ከዳኽምን መዓልታዊ ንጥፈታት ክድርትን ይኽእል። ከም ኣቕራቢ ቴፕ ኣብራኽ መጠን፡ ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ንምቅላል ቴፕ ኣብራኽ ክውዕል ይኽእል ድዩ ዝብል ብተደጋጋሚ ይሕተት እየ። ኣብዚ ጽሑፍ ብሎግ፡ ኣብዛ ሕቶ ዕምቆት ክኣቱ እየ፡ ድሕሪ ኣጠቓቕማ ቴፕ ኣብራኽ ንሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ዘሎ ሳይንሳዊ መርትዖታት ክድህስስን ብዛዕባ ክህልዎ ዝኽእል ረብሓታት ርድኢት ክህብን እየ።
ምርዳእ ሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ
ቅድሚ ብዛዕባ ተራ ቴፕ መንኵብ ምዝታይና፡ ሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ እንታይ ምዃኑን ብኸመይ ከም ዝምዕብልን ምርዳእ ኣገዳሲ እዩ። ኣርትራይተስ ንነድሪ መላግቦታት ዘመልክት ሓፈሻዊ ቃል እዩ። ኣብ ጉዳይ ኣርትራይተስ መንኵብ፡ እቲ ኣብ መላግቦ መንኵብ ንዘሎ ኣዕጽምቲ ዝሽፍን ካርቲላጅ ክሽርሽር ይጅምር፡ እዚ ድማ ናብ ዓጽሚ-ኣብ-ኣዕጽምቲ ርክብ፡ ቃንዛን ምትራርን የስዕብ። ናይ መንኵብ ኣርትራይተስ ሓያሎ ዓይነታት ኣለዉ፡ ንሳቶም ድማ ኦስቲዮኣርትራይተስ፡ ረውማቶይድ ኣርትራይተስን ድሕሪ-ትራውማቲክ ኣርትራይተስን ይርከብዎም።
ኦስቲዮኣርትራይተስ እቲ ዝበዝሐ ዝርአ ዓይነት ኣርትራይተስ መንኵብ ኮይኑ፡ ብተለምዶ ምስ እርጋንን ምብስባስን ኣብ መላግቦን ዝተኣሳሰር እዩ። ብኣንጻሩ ረውማቶይድ ኣርትራይተስ፡ ስርዓተ ምክልኻል ኣካላትና ብጌጋ ንመላግቦታት ብምጥቃዕ ነድሪን ጉድኣትን ዘስዕብ፡ ኣውቶኢሙን ዲስኦርደር እዩ። ድሕሪ{2}}ስንባደ ዝመጽእ ኣርትራይተስ ድሕሪ መጉዳእቲ ኣብራኽ ከም ስብራት ወይ ምፍንጫል ክምዕብል ይኽእል።
ቴፕ ኣብራኽ ከመይ ይሰርሕ
ሸልደር ቴፕ፡ ብኪነሲዮሎጂ ቴፕ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ልዕሊ እቲ ዝተጎድአ ቦታ ኣብ ቆርበት ዝለኽይ ተዓጻጻፍን ኤላስቲክን ቴፕ እዩ። ንመላግቦን ኣብ ትሕቲኡ ዝርከቡ ቲሹታትን ተጣጣዕነት ንምምሳል ዝተዳለወ ኮይኑ፡ ንመላግቦ ደገፍን ምርግጋእን ብምሃብ ምሉእ ምንቅስቓስ ንኽህሉ ዘኽእል እዩ። ቴፕ ኣብራኽ ብትኽክል ምስ ዝለኽዮ፡ ቃንዛ፡ ነድሪን ሕበጥን ንምንካይ፡ ከምኡ’ውን ንስራሕ ጭዋዳታትን ኣሰላልፋ መላግቦታትን ንምምሕያሽ ክሕግዝ ይኽእል።
ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ንምቅላል ቴፕ ኣብራኽ ክሰርሕ ዝኽእል ሓያሎ ኣገባባት ኣሎ። ቀዳማይ፡ ነቲ መላግቦ መካኒካዊ ደገፍ ክህብ ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ነቲ ኣብቲ ዝተጎድአ ቦታ ዝህሉ ጸቕጥን ጸቕጥን ንምንካይ ይሕግዝ። እዚ ድማ ቃንዛ ንምፍዋስን ስራሕ መላግቦ ንምምሕያሽን ክሕግዝ ይኽእል። ካልኣይ፡ ቴፕ ኣብራኽ ኣብ ቆርበት ንዝርከቡ ህዋሳዊ ተቐበልቲ ከነቓቕሕ ይኽእል፡ እዚ ድማ ናብ ሓንጎል ዝለኣኽ ምልክታት ቃንዛ ንምንካይ ክሕግዝ ይኽእል። እዚ ድማ ብናይ ኣፍደገ ምቁጽጻር ክልሰ-ሓሳብ ቃንዛ ይፍለጥ፣ እዚ ድማ ዘይ-ቃንዛ ዘለዎም ምልዕዓላት ንመተሓላለፊ ምልክታት ቃንዛ ክዓግቱ ከም ዝኽእሉ ይሕብር። ኣብ መወዳእታ፡ ቴፕ ኣብራኽ ኣብቲ ዝተጎድአ ቦታ ንዝህሉ ዑደት ደምን ምፍሳስ ሊምፋቲክን ንምምሕያሽ ክሕግዝ ይኽእል፡ እዚ ድማ ነድሪን ሕበጥን ንምንካይ ክሕግዝ ይኽእል።
ሳይንሳዊ መርትዖታት ኣጠቓቕማ ቴፕ ኣብራኽ ኣብ ሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ
ብፍላይ ንሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ቴፕ ኣብራኽ ምጥቃም ዝምልከት ድሩት ሳይንሳዊ መጽናዕቲ እኳ እንተሃለወ፡ ጠቓሚ ክኸውን ከም ዝኽእል ዝሕብር ገለ መርትዖታት ኣሎ። ብርክት ዝበሉ መጽናዕትታት ንኣጠቓቕማ ኪነሲዮሎጂ ቴፕ ኣብ ካልኦት ዓይነታት ኣርትራይተስ፡ ከም ብርኪ ኦስቲዮኣርትራይተስ ዝኣመሰሉ መርሚሮም፡ ቃንዛ ንምንካይ፡ ስራሕ ንምምሕያሽን ጽሬት ህይወት ንምዕባይን ክሕግዝ ከም ዝኽእል ረኺቦም።
ንኣብነት፡ ኣብ ጆርናል ኦፍ ፊዚካል ቴራፒ ሳይንስ ዝተሓትመ ስርዓታዊ ገምጋምን ሜታ-ትንታነን ናይ ዕድመ ልክዕ ቁጽጽር ዝግበረሉ ፈተነታት፡ ኪነሲዮሎጂ ቴፕ ኣብ ሕሙማት ብርኪ ኦስቲዮኣርትራይተስ ቃንዛ ኣብ ምንካይን ስራሕ ኣብ ምምሕያሽን ውጽኢታዊ ምዃኑ ኣረጋጊጹ። ካልእ ኣብ ኢንተርናሽናል ጆርናል ኦፍ ስፖርት ፊዚካል ቴራፒ ዝተሓትመ መጽናዕቲ፡ ኪነሲዮሎጂ ቴፕ ኣብቶም መብዛሕትኡ ግዜ ምስ ሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ዝተኣሳሰር ሕማም ሮተተር ካፍ ቴንዲኖፓቲ ዘለዎም ሕሙማት፡ ቃንዛ ኣብ ምንካይን ስራሕቲ መንኵብ ኣብ ምምሕያሽን ውጽኢታዊ ምዃኑ ኣረጋጊጹ።
እዞም መጽናዕትታት ገለ መርትዖታት ብዛዕባ ረብሓታት ቴፕ መንኵብ ኣብ ኣርትራይተስ ክህቡ እንከለዉ፡ ብፍላይ ኣብ ኣርትራይተስ መንኵብ ዘለዎ ውጽኢታዊነት ንምርግጋጽ ዝያዳ መጽናዕቲ የድሊ። ብተወሳኺ፡ ቴፕ ኣብራኽ ከም መተካእታ ሕክምናዊ ፍወሳ ዘይኮነስ፡ ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ ንምምሕዳር ዝሕግዝ ከም መመላእታ ፍወሳ ክውዕል ከም ዘለዎ ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ።
ከመይ ጌርና ንሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ቴፕ ንጥቀም
ንሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ቴፕ ክትጥቀም ትሓስብ እንተኾንካ፡ ዝለዓለ ውጽኢታዊነት ንምርግጋጽ ብትኽክል ምልካይ ኣገዳሲ እዩ። ገለ ሓፈሻዊ መምርሒታት ከመይ ጌርካ ናይ መንኵብ ቴፕ ምጥቃም እነሆ፤
- ቆርበት ምጽራይን ምንቃጽን፤ቅድሚ ነቲ ቴፕ ምልካይና፡ እቲ ቆርበት ጽሩይን ደረቕን ምዃኑ ኣረጋግጽ። እዚ ድማ እቲ ቴፕ ብዝበለጸ ንኽጣበቕን ከይወጽእን ይሕግዞ።
- ነቲ ቴፕ ናብቲ ዝግባእ ንውሓት ቆሪጽካ ምቑራጽ፤ነቲ ቴፕ ናብቲ ዝተጎድአ ቦታ ዝምጥን ንውሓትን ቅርጽን ቆሪጽካ ምቕራጽ። ንብምሉኡ መላግቦ መንኵብ ንምሽፋን ብዙሕ ጽርግያታት ቴፕ ክትጥቀም ከድልየካ ይኽእል እዩ።
- ነቲ ቴፕ ብቐሊል ወጥሪ ምልካይ፤ነቲ ቴፕ ብቐሊል ወጥሪ ምልካይ፣ ካብ ላዕሊ መንኵብካ ጀሚርካ ንታሕቲ ክትሰርሕ። እቲ ቴፕ ልሙጽን ካብ ምጉርምራም ነጻን ምዃኑ ኣረጋግጽ።
- ነቲ መጣበቒ ንምንቅስቓስ ነቲ ቴፕ ምሕኻኽ፤እቲ ቴፕ ምስ ተለኽየ፡ ነቲ መጣበቒ ንምንቅስቓስ ቀስ ኢልካ ምሕኻኽ። እዚ ድማ እቲ ቴፕ ብዝበለጸ ንኽጣበቕን ንነዊሕ እዋን ክጸንሕን ይሕግዞ።
- ነቲ ቴፕ ንዝተመኸረ ግዜ ኣብ ልዕሊኡ ግደፎ፤መብዛሕትኦም ናይ መንኵብ ቴፕ ክሳብ 3-5 መዓልታት ክጸንሑ ይኽእሉ። ይኹን እምበር፡ ዝኾነ ይኹን ቁጥዐ ወይ ዘይምቾት ቆርበት እንተ ኣጋጢሙካ፡ መምርሒታት ኣፍራዪ ምኽታልን ነቲ ቴፕ ምእላይን ኣገዳሲ እዩ።
ካልእ ኣብ ግምት ዘእተወ
ቴፕ ኣብራኽ ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ንምምሕዳር ጠቓሚ መሳርሒ ክኸውን ይኽእል እኳ እንተኾነ፡ መድሃኒት ከምዘይኮነ ግን ኣብ ግምት ምእታው ኣገዳሲ እዩ። ምስ ካልኦት ሕክምናታት ከም ኣካላዊ ፍወሳ፡ መድሃኒታትን ምምሕያሽ ኣነባብራን ተተሓሒዙ ነቲ ኩነታት ብኣድማዒ መንገዲ ንምምሕዳር ክሕግዝ ይግባእ።
ንፍሉይ ድሌታት ሕሙማት ኣርትራይተስ ዝተዳለወ ልዑል-ጽሬት ዘለዎ ናይ መንኵብ ቴፕ ምምራጽ እውን ኣገዳሲ እዩ። ካብ ትንፋስ ዝህብን ኣለርጂ ዘስዕብን ንብረት ዝተሰርሐን ንውጽኢታውን ድሕነትን ዝተፈተነን ቴፕ ድለ።
መደምደምታ
ኣብ መደምደምታ፡ ብፍላይ ንሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ቴፕ ኣብራኽ ምጥቃም ዝምልከት ድሩት ሳይንሳዊ መጽናዕቲ እኳ እንተሃለወ፡ ጠቓሚ ክኸውን ከም ዝኽእል ዝሕብር ገለ መርትዖታት ኣሎ። ቴፕ ኣብራኽ ንመላግቦ መካኒካዊ ደገፍ ክህብ፡ ኣብ ቆርበት ንዝርከቡ ህዋሳዊ ተቐበልቲ ከነቓቕሕ፡ ከምኡ’ውን ዑደት ደምን ምፍሳስ ሊምፋቲክን ከማሓይሽ ይኽእል፡ እዚ ኩሉ ድማ ቃንዛ፡ ነድሪን ሕበጥን ንምንካይ ክሕግዝ ይኽእል። ይኹን እምበር፡ ብፍላይ ኣብ ሕማም ኣርትራይተስ መንኵብ ዘለዎ ውጽኢታዊነት ንምርግጋጽ ዝያዳ መጽናዕቲ የድሊ።
ንሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ቴፕ ክትጥቀም ትሓስብ እንተኾንካ፡ መጀመርታ ምስ ሓኪምካ ወይ ብቑዕ በዓል ሞያ ክንክን ጥዕና ምምኽኻር ኣገዳሲ እዩ። ቴፕ ኣብራኽ ንዓኻ ዝምጥን ድዩ ኣይኮነን ንምፍላጥ ክሕግዙኻን ብኸመይ ብትኽክል ከም እትጥቀመሉ መምርሒ ክህቡኻን ይኽእሉ።
ከም ኣቕራቢ ቴፕ ኣብራኽ መጠን፡ ንህይወት ሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ዘለዎም ሰባት ንምምሕያሽ ክሕግዙ ዝኽእሉ ልዑል-ጽሬት ዘለዎም ፍርያት ንምቕራብ ቃል ኣትየ ኣለኹ። ብዛዕባ ፍርያት መንኵብ ቴፕና ዝያዳ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ ወይ ድማ ብዛዕባ ፍሉይ ድሌታትኩም ክትዛተዩ ምስ እትደልዩ፡ በጃኹም ናጻ...ርኸቡና።. ዝኾነ ሕቶታት እንተሃልዩኩም ክንምልሰልኩምን ንኹነታትኩም ትኽክለኛ መፍትሒ ንምርካብ ክንሕግዘኩምን ብሓጎስ ክንሕግዘኩም ኢና።
መወከሲታት
- ቾ፣ ኤስ ኤም፣ & ዩን፣ ኤች ጀይ (2016)። ጽልዋታት ኪነሲዮሎጂ ቴፒንግ ኣብ ቃንዛ፡ ስራሕን ጽሬት ህይወትን ኣብ ሕሙማት ብርኪ ኦስቲዮኣርትራይተስ፡ ስርዓታዊ ገምጋምን ሜታ-ትንተናን። ጆርናል ፊዚካል ቴራፒ ሳይንስ , 28(1), 249-254.
- ሕሱ፣ ሲ ኤች፣ ዋንግ፣ ሲ ጀይ፣ & ሊን፣ ሲ ኤች (2015)። ጽልዋታት ኪነሲዮሎጂ ቴፒንግ ኣብ ቃንዛን ስራሕ ኣብራኽን ኣብ ሕሙማት ሮተተር ካፍ ቴንዲኖፓቲ: ብዘይተሓሰበ መንገዲ ዝተገብረ ቁጽጽር ዝግበረሉ ፈተነ። ዓለምለኻዊ መጽሔት ስፖርት ኣካላዊ ፍወሳ , 10(5), 689-698.
ብተወሳኺ፡ ተወሳኺ ተዛማዲ ሓበሬታ ክትድህስሱ ምስ እትደልዩ፡ ነዚ ሊንክ ክትበጽሑ ትኽእሉ ኢኹም፤4-ፈተነታትdfgsdfg. ምልክታት ሕማም ኣርትራይተስ ኣብራኽ ንኽፍወሱ ዝኽእሉ ፍርያትና ናይ መንኵብ ቴፕ ክትገዝኡ ምስ እትደልዩ፡ በጃኹም ናይ ዕድጊ ዘተ ንምጅማር ኢድኩም ዘርግሑ። ንጠለባትኩም ዝበለጸ ፍታሕ ንምርካብ ምሳኹም ክንተሓባበር ሃንቀውታ ኣለና።
