ደሓን ኣንቱም ሰባት! ከም ኣቕራቢ ቴፕ ጭዋዳ መጠን፡ ቴፕ ጭዋዳታት ንነድሪ ብኸመይ ከም ዝጸልዎ ቶናት ሕቶታት ረኺበ ኣለኹ። ኣብዚ መሳጢ ኣርእስቲ ትኽ ኢልና ንጥሕል።
መጀመርታ ነድሪ እንታይ እዩ? ነድሪ ኣካላትካ ንመጉዳእቲ፡ ረኽሲ ወይ ቁጥዐ ዝህቦ ተፈጥሮኣዊ ምላሽ እዩ። ልክዕ ከምቲ ንዝተበላሸዉ ቲሹታት ንምክልኻልን ንምጽጋንን ዝረግጽ ኣላርም ሲስተም እዩ። ምስ ተጎድአካ ኣካላትካ ጻዕዳ ዋህዮታት ደምን ካልእ ንጥረ ነገራትን ናብቲ ዝተጎድአ ቦታ ይልእኽ። እዚ ድማ ናብቶም ክላሲካዊ ምልክታት ነድሪ፡ ምቕያሕ፡ ሕበጥ፡ ሙቐትን ቃንዛን ክመርሕ ይኽእል።
ሕጂ፡ ብዛዕባ ጭዋዳታት ቴፕ ንዛረብ። ጭዋዳታት ቴፕ፡ ብኪነሲዮሎጂ ቴፕ ዝፍለጥ ኮይኑ፡ ኣብ ቆርበትካ እትለጥፎ ዝዝርጋሕን ተጣባቒን ቴፕ እዩ። ሕብራዊ ባንድ-ሓገዝ ይመስል ግን ምሉእ ብምሉእ ካብዚ ንላዕሊ ይገብር። ንመጀመርያ ግዜ ኣብ ሰብዓታት ብኬንዞ ካሰ ዝተባህለ ጃፓናዊ ሳይሮፕራክተር እዩ ተማሂዙ። ካብ ሽዑ ጀሚሩ፡ ኣብ መንጎ ስፖርተኛታት፡ ኣካላዊ ፍወሳታት፡ ዋላ'ውን ኣብቶም መቐነሲ ቃንዛ ዝደልዩ ስሩዓት ሰባት ልዕሊ ዓቐን ተፈታዊ ኮይኑ ኣሎ።
ስለዚ፡ ቴፕ ጭዋዳታት ንነድሪ ብኸመይ ይጸልዎ? ውሑዳት መንገድታት ኣለዉ።
ሓደ ቐንዲ መገዲ፡ ዑደት ደም ብምምሕያሽ እዩ። ኣብ ከባቢ እቲ ዝተነድደ ቲሹ ጭዋዳታት ቴፕ ክትለኽዮ ከለኻ፡ ነቲ ቆርበት ቀስ ኢሉ ከልዕሎ ይኽእል። እዚ ድማ ኣብ መንጎ ቆርበትን ኣብ ትሕቲኡ ዝርከቡ ቲሹታትን ንእሽቶ ቦታ ይፈጥር። ከም ውጽኢቱ ድማ ኣብቲ ከባቢ ዝርከቡ ሰራውር ደም ክሰፍሑን ክውጥጡን ዝያዳ ቦታ ኣለዎም። ዝሓሸ ዋሕዚ ደም ማለት ዝያዳ ኦክስጅንን መኣዛታትን ናብቲ ዝተነድደ ቲሹታት ክበጽሕ ይኽእል ማለት እዩ፣ እዚ ድማ ኣብ መስርሕ ምሕዋይ ይሕግዝ። ኣካላትና ብቕልጡፍ ክሓዊ ምስ ዝኽእል ድማ እቲ ነድሪ ብቕልጡፍ ክወርድ ይኽእል። ንኣብነት፡ ቁርጭምጭሚትካ ምጭብባጥ እንተ ኣጋጢሙካን ኣብ ዙርያኡ ቴፕ እንተ ጌርካ፡ እቲ ዝዓበየ ዑደት ደም ነቲ ሕበጥ ከጉድሎን ንሕውየት ከቀላጥፎን ይኽእል። ኣብዚ ኣርእስቲ ዝያዳ ዝርዝር መጽናዕትታት ኣብ...4-ፈተነታትdfgsdfg.
ካልእ ጭዋዳታት ቴፕ ንነድሪ ዝጸልወሉ መንገዲ ድማ ኣብ ስርዓተ ሊምፋቲክ ብዘለዎ ጽልዋ እዩ። ስርዓተ ሊምፋቲክ ካብ ኣካላትና ጐሓፍን መርዛማትን ልዕሊ ዓቐን ፈሳስን ናይ ምእላይ ሓላፍነት ኣለዎ። ነድሪ ምስ ዝህሉ፡ መብዛሕትኡ ግዜ ኣብቲ ዝተጎድአ ቦታ ፈሳሲ ይእከብ። ጭዋዳታት ቴፕ ንዋሕዚ ሊምፋቲክ ንምንቕቓሕ ክሕግዝ ይኽእል። ንቆርበት ቀስ ኢሉ ብምስሓብ፡ ምንቅስቓስ ፈሳሲ ሊምፋቲክ የተባብዕ፡ እዚ ድማ ነቲ ልዕሊ ዓቐን ፈሳሲ ንምፍሳስን ሕበጥ ንምንካይን ይሕግዝ። ስለዚ፡ ድሕሪ ነዊሕ ጉያ ብርኪ እንተሓበጠ፡ ጭዋዳታት ቴፕ ምልካይ፡ ኣካላትካ ነቲ ተወሳኺ ፈሳሲ ብዝበለጸ ንኽገላገል ክሕግዞ ይኽእል።
ቴፕ ጭዋዳታት ኣብ ምርዳእ ቃንዛ እውን ተራ ክጻወት ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ብተዘዋዋሪ መንገዲ ምስ ነድሪ ዝተኣሳሰር እዩ። ቃንዛ ልሙድ ምልክት ነድሪ ኮይኑ፡ ቃንዛ ምስ ዝህልወካ ድማ፡ ምላሽ ጸቕጢ ኣካላትካ ክውስኽ ይኽእል፡ እዚ ድማ ነቲ ናይ ነድሪ ኩነታት ከናውሖ ይኽእል። ጭዋዳታት ቴፕ ንጭዋዳታትን መላግቦታትን ቁሩብ ደገፍን ምርግጋእን ክህቦም ይኽእል እዩ፣ እዚ ድማ ነቲ ቃንዛ ከጉድሎ ይኽእል። ቃንዛ ምስ ዝውሕድ፡ ኣካላትካ ኣብ ትሕቲ ጸቕጢ ይውሕድ፡ እዚ ድማ ኣብቲ ነድሪ ኣወንታዊ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል። ከም ናይ ግብረ መልሲ ሉፕ - ውሑድ ቃንዛ ማለት ውሑድ ጸቕጢ ማለት እዩ፣ ውሑድ ጸቕጢ ድማ ናብ ዝያዳ ሚዛናዊ ናይ ነድሪ ምላሽ ከስዕብ ይኽእል።
ሕጂ፡ ገለ ሓቀኛታት - ኣብነታት ዓለም ንርአ። ዓማዊል ናባይ መጺኦም ዘገርም ዛንታታት ክነግሩኒ ጸኒሖም እዮም። ሓደ ኣትሌት ኣብ መንኵቡ መጉዳእቲ ኣጋጢምዎ። ንሰሙናት ምስ ነድሪን ቃንዛን ክቃለስ ጸኒሑ። ጭዋዳታትና ቴፕ ምጥቃም ምስ ጀመረ፡ ኣብ ውሽጢ ሒደት መዓልታት ጥራይ ሕበጥ ኣዝዩ ከም ዝነከየ ኣስተብሃለ። እቲ ቃንዛ እውን ዝያዳ ክመሓደር ስለ ዝኸኣለ፡ ቀልጢፉ ናብቲ ዝነበሮ ልምምድ ክምለስ ክኢሉ።
ካልእ ዓሚል ድማ ሕዱር ጸገም ቁርጭምጭሚት ነይርዎ። እቲ ኣብ ቁርጭምጭሚታ ዝነበረ ነድሪ ኣብ ነፍሲ ወከፍ ነዊሕ ኣብ እትኸደሉ እዋን ይነድድ ነበረ። ንሳ ነቲ ናይ ጭዋዳ ቴፕና ከም መከላኸሊ ክትጥቀመሉ ጀመረት። ንብዝሒ ናይቲ ምብራዕ - ምውሳኽ ጥራይ ዘይኮነስ፡ ነድሪ ምስ ዘጋጥም ግን፡ ውሑድ ብርታዐ እዩ ነይሩ።
ግን ምፍላጥ ኣገዳሲ እዩ፡ ጭዋዳታት ቴፕ ንኹሉ ስሕበት ፈውሲ ከምዘይኮነ -። ከም ኣካል ናይ ሓደ ኩለመዳያዊ ውጥን ሕክምና ኣብ ዝጥቀመሉ እዋን ዝያዳ ውጽኢታዊ ይኸውን። ንኣብነት ከቢድ መጉዳእቲ እንተ ኣጋጢሙካ፡ ሕጂ’ውን ካብ ሓኪም ወይ ኣካላዊ ፍወሳ ሕክምናዊ ምኽሪ ክትሓትት ይግባእ። ጭዋዳታት ቴፕ ንኻልኦት ሕክምናታት ከም ዕረፍቲ፡ በረድ፡ ምጽቃጥን ምልዓልን (RICE) ዓቢ ተወሳኺ ክኸውን ይኽእል።
ንነድሪ ጭዋዳታት ቴፕ ክትጥቀሙ ትሓስቡ እንተኾይንኩም፡ ገለ ምኽርታት እነሆ። መጀመርታ ነቲ ቴፕ ክትለኽዮ ኣብ እትሓስበሉ ቦታ ቆርበት ምጽራይን ምንቃጽን ኣረጋግጽ። እዚ ድማ ነቲ ቴፕ ብዝበለጸ ንኽጣበቕ ይሕግዞ። ካልኣይ፡ ግቡእ ናይ ምጥቃም ሜላታት ተኸተል። ከከም ከባቢ ኣካላትን ዓይነት መጉዳእትን ዝተፈላለየ መገድታት ቴፕ ምግባር ኣሎ። ከመይ ጌርካ ብትኽክል ከም እትገብሮ ዘርኢ ብዙሕ ናይ ኦንላይን ትምህርቲ ክትረክብ ትኽእል ኢኻ።
ከም ኣቕራቢ ቴፕ ጭዋዳ መጠን፡ ልዑል - ጽሬት ዘለዎም ፍርያት ንምቕራብ ናይ ብሓቂ ኒሕ ኣለኒ። ጭዋዳታትና ቴፕ ካብ ላዕለዋይ - ደረጃ ዘለዎም ንብረታት ዝተሰርሐ ኮይኑ፡ ንኣለርጂ ዘስዕቡን ነዊሕ ዝጸንሑን እዮም። ምስ ምንቅስቓስ ኣካላትካ ክዝርጋሕ ዝኽእል ናይ ምትሕንፋጽ ሓይሉ ከየጥፍአ። ድሕሪ ዓቢ ጸወታ ነድሪ ከተጉድል እትደሊ ኣትሌት ትኹን ወይ ምስ ሕዱር ሕማም ነድሪ ዝገጥም ሰብ፡ ጭዋዳታትና ቴፕ ብሉጽ ምርጫ ክኸውን ይኽእል እዩ።
ብዛዕባ ጭዋዳታትና ዝያዳ ክትፈልጡ ምስ እትደልዩ ወይ ብዛዕባ ዕድጊ ዕላል ክትጅምሩ ምስ እትደልዩ፡ ኢድኩም ክትዝርግሑ ድሕር ኣይትበሉ። ንሕቶታትኩም ንምምላስን ንጠለባትኩም ዝምጥን ፍርያት ንምርካብ ንምሕጋዝን ኩሉ ግዜ ኣብዚ ኣለና።
ኣብ መደምደምታ፡ ቴፕ ጭዋዳታት፡ ንዑደት ደም ብምምሕያሽ፡ ስርዓተ ሊምፋቲክ ብምንቕቓሕን ንኣረዳድኣ ቃንዛ ብምንካይን ኣብ ነድሪ ኣወንታዊ ጽልዋ ክህልዎ ይኽእል። ቀሊል ግን ከኣ ውጽኢታዊ መሳርሒ ኮይኑ፡ ኣብ መደብ ጥዕናኻን ጽቡቕ ምህላውካን ክቡር ተወሳኺ ክኸውን ይኽእል። ስለዚ፡ ንምንታይ ዘይትፍትኖ እሞ ረብሓታቱ ባዕልኻ ዘይትርእዮ?
መወከሲታት
- ካሰ ኬ፡ ዋሊስ ጀይ፡ ካሰ ኤ ኪነሲዮ ቴፒንግ ሜላ፡ ሕክምናውን ስፖርታውን ኣፕሊኬሽናት ኤላስቲክ ቴራፒውቲክ ቴፕ. 3rd ed. ማሕበር ቴፒንግ ኪነሲዮ ዓለም ለኸ፤ 2012 ዓ.ም.
- Bandy WD, Irion JM, Briggler M. ጽልዋ ግዜን ሙቐትን ኣብ ንውሓት ጭዋዳታት ኣብ ኣረጋውያን። ፊዚክስ ቴር. 1997 ነሓሰ፤77(8):849 - 57.
